انس با قرآن

مفعول مطلق :چهار نوع می باشد. 1- تأكيدی    2- بيانی يا نوعی     3 – عددی  4- برای فعل محذوف

1- مصدري است منصوب  از جنس خود فعل برای تأكيد می آيد، كه به آن مفعول مطلق تأكيدی گويند.مانند: آمنتُ بربي ايماناً

2- در صورتی كه بعد از مفعول مطلق ، صفت يا مضافٌ اليه بيايد ،آن مفعول مطلق بيانی يا نوعی است.

 مثال : هو يَخدمُ الوطن الإسلامی خدمةً صادقةً ـ أنظرواالی الدنيا نظر الزاهدينَ

3- هر گاه خود مفعول مطلق به صورت مثنی يا جمع بيايد ، يا بعد از واحد يا واحدة بيايد، در اينصورت مفعول مطلق عددی است. مثال : دقَّ الباب دقَّتينِ

4- كه فعلشان حذف شود.مانند: شكراً – عفواً – حقّاً – جدّاً – ايضاً - سمعاً وطاعةً - حاجةً – لطفاً – رجاءً – سبحانَ – معاذالله حتماً – مهلاً

نكته44: مفعول مطلق هايی همچون شكراً ، عفواً ، حقّاً ، طاعةً بايستی كه معنای خودشان در جمله بكار روند تا مفعول مطلق محسوب شود يعنی نقش تركيبی نداشته باشند. مانند: طلب من الله عفواً – إنَّ عليك حقاً – شهداءُ فخرنا حقّاً

                                                                       مفعول له         اسم إنَّ              مفعول مطلق

نكته45 : مفعول مطلق ها  بايد  از جنس فعل  نه از جنس اسم باشد . مانند:  كانَ حمده حمدَ الشاكرينَ

                                                                                    اسم   خبر

نكته46 : مرّة هميشه مفعول مطلق عددی است . لا يُسْلَعُ العاقل ُ من حجرِ مرتينِ          مرتينِ = مفعول مطلق عددی

نكته47 : هر وقت ديديم اول جمله ای يك اسم منصوب باشد  مفعول مطلق  می گيريم. مثل : صبراً علی الجهاد ـ واحداً ـ اجتهاداً

نكته48 : كلمه كثيراً را به شرطی مفعول مطلق  می گيريم كه نقش قيدی داشته باشد يعنی زائده باشد مثل:

أذكر ربك كثيراً –  إقرأ كثيراً من المقالاتِ  

مفعول فيه( ظرف ): اسم مكان يا زمانی است كه متضمن معنای في " در " باشد.

ظرف مكان مانند : فوقَ تحتَ خلفَ وراءَ امامَ جنبَ عندَ حولَ نحوَ يمينَ يسارَ إزاءَ مقابلَ  بينَ لدَی لدن

ظرف زمان:اليومَ يومََ ايّامَ صباحاً عِشاءً ليلاً نهاراً غداً أَمسِ مساءً قبلَ بعدَ حينَ اذا عندئذٍ عندما لحظةً ساعةً شتاءً ضيفاً شهر سنة

نكته49: مفعول فيه مخصوصاً  ظرف زمان بايستِی معنای قيدی داشته باشد يعنی نقش ديگری در جمله ايفا نكند. مثال:جاء يومُ العيد ـ أحب يومَ العيد ـ يومُ العيد يومٌ مباركٌ ـ زرتُ صديقی يومَ العيدِ

          فاعل             مفعول      مبتدا      خبر                      مفعول فيه 

نكته50: كلمه ی عندَ هم ظرف مكان و هم ظرف زمان است و با توجه به معنای آن می فهميم مانند :

 عندَ الغروب أرجعُ در اينجا عندَ ظرف زمان می باشد  ـ   الكتابُ عندي در اينجا عندَ ظرف مكان می باشد.

نكته51 : كلمه ی عَشاء ظرف نيست . عَشاء = شام وديگر اينكه اين چهار ظرف ( أمسِ ـ لدن ـ حيثُ ـ لدَی ) مبنی هستند.  

نكته52 : كلمه ی« مع »  هميشه ظرف است نه ظرف مكان و نه ظرف زمان امّا كلمه ی « معاً » حال مفرد است به معنی باهم 

نكته53 : ظرف زمان بردو قسم است:1- ظرف زمان مبهم مانند : حينَ و دهركه برمقدار نامعين و نامعلومی دلالت دارد.

2- ظرف زمان محدودمانند:يومَ ، ليلةَ ، شهر ، سنة كه مقدار آن معين است.

نكته54: ظروف متضمن حرف جر " فی " هستند. بنابراين به تقدير " فی " منصوبند،مانند : صمتُ دهراً ، پس هرگاه حرف " فی " ظاهر شود، ظرف نيز همچون ديگر اسماء مجرور می گردد. مانند : صمتُ فی دهرٍ.

مفعول به : كاری را كه فعل روی آن انجام می شود گويند و علامت آن منصوب است.مانند : قَتلَ الكفارُ سميّةَ بعدَ التعذيبِ

 در اين جمله سميه مفعول است چون كه عمل كشتن روی او انجام شده وعلامتش منصوب است.تنها راه تشخيص مفعول به از ديگر مفعول ها از راه معنی است .به اين طريق كه سؤال شود چه كسی را كشت؟

 در جواب گفته می شود . سميه

نكته55 : مفعول فقط در جمله هايی است كه  فعل آنها متعدی و معلوم باشد. 

فعل متعدی فعلی است كه علاوه بر فاعل به مفعول هم نياز داشته باشد. كه در مقابل آن فعل لازم است كه فقط معنی آن با فاعل تمام می شود و راه تشخيص همان«چه كسی و چه چيزی » برای فعلهای لازم و« چه كسی را و چه چيزی را» برای فعلهای متعدی بكار می رود .مانند: جاء عليُ فعل جاء لازم است چون سؤال می شود چه كسی آمد؟ و نمی توانيم بگوييم چه كسی را آمد؟  ودر جمله ی زير فعل متعدی است. ضرب عليُ  فعل ضرب متعدی است چون گفته می شود چه كسی را زد « علی را  »

پس می توان گفت كه « را » نشانه ی مفعول است.پس بهترين راه تشخيص فعل لازم از متعدی معنی كردن عبارت است.مانند:

ايقظَ : بيداركرد « متعدی » استيقظَ : بيدار شد « لازم »

نكته56 : در عربی به دو روش فعل لازم را متعدی كنيم1- اضافه كردن حرف جر ﺒِ بعداز فعل ، مانند:ذهب = رفت ، ذهب به = اورا برد

2- بردن به باب افعال يا تفعيل، مانند: نزل =نازل شد ، انزل يا نزّل = نازل كرد       

مبحث مجرورات :

دو نقش هستند كه هميشه مجرور هستند. 1- مضاف اليه  2- مجرور به حرف جر

* مضاف اليه : إهدنا الصراطَ المستقيمَ صراطَ الذينَ أنعمتَ عليهم   ـ  جاء ابوا هذه الأمةِ

نكته57 : اگر ضميرهای متصل به اسم بچسبد نقششان مضاف اليه است و محلاًمجرور است. مثل :

 رأيتُ صديقَ معلمِ مدرستنا            

نكته58 : بعد از اين موارد اگر اسمی بيايد مضاف اليه است . 1- بعد از كل ، بعض ، جميع، غير، مثل

 2- بعد از اسماء خمسه

3-بعد از ابن و بنت  4- بعد از ظرفها  مثال : فوقَ كلِّ ذي علمٍ عليمُ

*جارومجرور : علی المظلومينَ في العالم أن يتحدوا     تغيير حركات حروف جرّ : لِ ـلَ ، مِنْ ـ مِنَ ، عنْ ـ عنِ ، إلی ـ إﻠﻴ ،علی ـ ﻋﻠﻴ  مثال : مِنَ التلاميذ ، عنِ المدرسةِ ، عليْنا ، إليْكَ

مبحث اعداد : اعداد 1 تا 12

 عدد 1و2 نقش صفت دارند. يعنی مانند كلمه ی قبل می آيند. معلماً واحداً ـ كتابينِ إثنينِ

اعداد 3تا10  ثلاث،اربع...اين اعداد با معدودخود ازلحاظ جنس مطابقت نمی كند ومعدودشان هميشه جمع ومجرور است

نكته59 : ملاك معدود در مذكر و مؤنث آن مفرد آن است . مثال : رأيتُ 8 معلم مذكر ( ثمانيةَ معلمينَ )

  في قريتنا 5معلم مؤنث ( خمسُ معلماتٍ ) ـ في مدينتنا  10 مسجد ( عشرةُ مساجدَ  )

اعداد 11و12 حكمشان فرق می كند ومعدودشان حكم تميز را دارد يعنی مفرد و منصوب است وعددآنهابا معدود مطابقت دارد.مثال : 11ستاره = احدَ عشرَ كوكباً كه هر دو جزء عددمطابق با معدود يعنی مذكرو مبنی برفتح است.

12كتاب = اثنا عشرَ «اثنی عشرَ » كتاباً  ، 12درخت = اثنتا عشرةَ « اثنتی عشرةً »  شجرةً كه جزء اول 12 معرب است.يعنی به دو صورت «ا » « ی » می آيد كه بستگی به جايگاه آن كلمه يا نقش آ ن در جمله دارد.